Şirketlerde stratejik planlama – misyon-vizyon ve değerlerin önemi

Şirketlerde stratejik planlama – misyon-vizyon ve değerlerin önemi

Misyon şirketlerin varlık sebebini açıklar.

Stratejik planlamanın en önemli unsuru şirketin misyonudur.

Misyon, bir işletmenin varlık nedeninin ve nasıl bir işletme olmak istediğinin ifade edilmesidir[i].

Tüm ticari işletmeler kâr elde etmeyi amaçlar. Ancak işletmenin varlık nedeninin “kâr etmek” olarak açıklanması yeterli değildir. Çünkü başka kanallardan da kâr elde edilebilir.

Misyon, kârı neden bu alanda elde edeceğimize, kâra nasıl ulaşacağımıza, elde edeceğimiz kârı nasıl kullanılacağımıza ilişkin düşüncemizi içerir.

Misyon:

• Organizasyonun var oluş sebebini açıklar, faaliyetlere anlam kazandırır.
• “Şirket neden var? Neden kuruldu?” sorularına cevap verir.
• Şirket sahiplerine, yöneticilere ve çalışanlara yol gösterir.
• Şirketlerin kızıl elmasıdır, kısa vadede değişmez.
• Örgütün kuruluş aşamasında belirlenmelidir.
• Bir yol göstericidir. Bu nedenle örgüt, ne yaptığını ve niçin yaptığını tüm çalışanların hafızasından silinmeyecek şekilde sloganlaştırmalıdır.

Misyonun şirketin büyüklük veya küçüklüğüyle ilgisi yoktur. Birçok büyük şirkette misyon ve vizyonun sadece vitrinde göründüğünü, buna karşılık küçük bir şirkette, (bu konuda özel bir çaba gösterilmediği halde) şirketin misyonunun her seviyedeki çalışan tarafından bilindiğini, benimsendiğini ve çalışanlar için çok önemli bir motivasyon kaynağı olduğunu gözlemleyebilirsiniz.

Bu sebeple misyonu ruha benzetebiliriz. Ruhun bedenin tüm organlarına nüfuz etmesi gibi, içselleştirilmiş misyonun da her seviyede paydaşa nüfuz edebileceğini düşünebiliriz.

Misyon, vizyon ve değerler kalite gereklilikleri kapsamında göstermelik olarak belirlenir ve uygulamada etkisi olmazsa hiçbir faydası olmaz. Tersine, bu kavramlara karşı duyulan saygının kaybedilmesi sonucunu doğurur. Gelecekte gerçek anlamda tanımlanmak istendiğinde, yerleşik algılar en büyük engellerden birisi olur.

Misyon tanımlanırken şu hususlara dikkate edilmesi önerilir:

• Herhangi bir yeni strateji sebebiyle misyon beyanının ifadesinde ihtiyaç duyulabilecek değişiklikleri göz önünde bulundurun.
• Cümlelerde bir anlam içermeyen (çıkartıldığında veya eklendiğinde anlama etkisi olmayan) kelimeleri kullanmayın.
• Kuruluşu diğer kuruluşlardan ayıran özelliklere yer verin.
• İçeriği anlaşılmayan veya zor anlaşılan edebi ifadelerden kaçının. Basit, sade ve her seviyedeki çalışan tarafından rahatça anlaşılabilecek cümleler kurun.
• Misyon tanımı 3-4 cümleyi geçmesin.

…

Çıktığın yolda bugün yelken açık, yapayalnız,

Gözlerin arkaya çevrilmeyerek, pervasız

Yürü! Hür maviliğin bittiği son hadde kadar!

İnsan âlemde hayal ettiği müddetçe yaşar.

Yahya Kemal Beyatlı

 

Misyon örnekleri

Başkent Üniversitesi misyonu:

Misyonumuz; bilimin nesnelliğini benimseyen, ulusal bilince sahip, araştırıcı, sorgulayıcı, üretken, akla ve bilime saygılı, çözümleyici ve bütünleştirici düşünce yapısına sahip, insan ve çevre haklarına duyarlı, evrensel hukuka saygılı, yaratıcı ve yenilikçi ayrıca Atatürk İlkelerine bağlı bireyler yetiştirmek; eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme ve bilimi yayma etkinlikleri aracılığıyla Türk toplumunun teknolojik, sosyo-ekonomik ve kültürel düzeyinin yükseltilmesine, insan sağlığının iyileştirilmesine, insan ve çevresel haklarının geliştirilmesi ve korunmasına, topluma hizmetin yaygınlaşmasına katkıda bulunmaktır.

LCW misyonu:

İyi giyinmek herkesin hakkı

Vizyon şirketin görselleştirilmiş hayalidir

Vizyon, işletmenin arzu edilen gelecek imajının tarifidir. Buna bağlı olarak “hayal edilen gaye” veya “geleceğin resmi” diye de adlandırılır.

Misyon daha çok felsefi bakış açısını içerirken, vizyon ulaşılacak işletmenin gelecekte alacağı şekli, işletmenin ekonomi ve sektör içindeki arzulanan yerinin, konumunun, sağladığı istihdam olanaklarının vb. gelecekte olunması istenen yerin tanımlanmasıdır[ii].

Vizyonu geliştirmek, stratejik planlamanın en keyifli kısmı olabilir, ancak abartı riskini unutmamak gerekir. Gerçekleştirilmesi imkânsız, oldukça idealist ifadeler vizyonu işlevsiz hale getirir.

Misyonun daha az değişken olmasına karşılık, vizyon dinamik bir kavramdır. Zamanla değişebilir. İyi belirlenmiş ve tüm paydaşlarla paylaşılmış vizyon, önemli bir motivasyon kaynağıdır.

Vizyon örnekleri

Başkent Üniversitesi vizyonu:

Vizyonumuz; misyonumuz doğrultusunda Başkent Üniversitesi’nin başta nitelikli bilim insanlarınca gerçekleştirilecek eğitim–araştırma çalışmaları olmak üzere; tüm insan kaynaklarının katkısı aracılığıyla bilimsel üretim yapma ve yaymada ulusal ve uluslararası ortamlarda ön sıralarda yer almaktır.

LCW vizyonu:

2023’te Avrupa’nın en başarılı üç hazır giyim firmasından biri olmak

Değerler şirketin pusulasıdır

Değerler, paydaşlar arasında paylaşılan inançlardır.

Değerler, bir organizasyonun kültürünü ve önceliklerini yönlendirir. Karar süreçlerinde uyulması gereken sınırları belirler.

Misyon ve vizyon geleceğe dönük imajı belirlerken, değerler bugünkü, davranışlarımızın sınırlarını belirler.

Kurumsal şirketlerin en az dört en çok on değer belirlemesi önerilir.

Değer örnekleri

Başkent Üniversitesi’nin değerleri:

Bilimsel üretkenlik

Kurumsal gelişim ve kurum kimliği

Çalışma disiplini

Toplumsal hizmet

Nesnellik

Ulusaldan evrensele ulaşmak

Sürekli iyileştirme

Paydaşlarla iş birliği ve takım ruhu

Yaratıcılık ve yenilikçilik

LCW değerleri:

Erdemli tutum ve davranış

İş birliği ve birlikte başarma

Sürekli gelişerek zorluklara meydan okuma

Planlı ve sistemli çalışma

Müşteri odaklılık ve paydaş duyarlılığı

Diğer örnekler:

Müşteri odaklılık

Şeffaflık

Adil yaklaşım

Topluma, çevreye ve yasalara saygı

Esneklik

Çözümcü yaklaşım

Çok çalışma

Sabır

Kararlılık

Fedakârlık

Planlı ve sistematik hareket etme

Misyon-vizyon ve değerlerin önemi

Misyon şirketin faaliyetlerini anlamlı hale getirir. Misyonu olan şirketlerde faaliyetler sadece bugünü değil geleceği de şekillendirir.

Misyonu olmayan şirketlerin, para kazanma dışında bir amacı yoktur. Para kazanmanın da bir sonu yoktur. Kazandıkça hep daha fazlası istenir. Kazanma hırsı insani değerleri törpüler, kazanma uğruna her şey mübah görülür.

Misyonu, vizyonu ve değerleri olmayan şirketler günü kurtarmaya çalışırlar. Günü kurtarırken geleceği heba ederler. Kısa dönemde daha fazla kazanmak için, gerekli yatırımları zamanında yapmaz, etik kuralları ihmal ederler. Zamanında yatırım yapılmayınca rekabet güçleri zayıflar, etik kuralları ihmal ettikleri için müşterileri kaybederler. Bu şirketler muhtemelen birinci kuşakta yok olur, ikinci kuşağa devretmezler.

Misyonu, vizyonu ve bağlandıkları değerleri olan şirketler orta-uzun vadede daha başarılı olurlar. Şirketler uzun ömürlü olur. Şirketlerin sahipleri de çalışanları da şirketleriyle onur duyarlar.

Misyonu olmayan veya misyonu doğru tanımlanmamış bir şirkette çalışanlar organizasyonun hedeflerinden uzaklaşırlar ve verilen iş kadar çalışırlar, yeni işler yapma, üretkenlik, yenilikçilik, gelişim çabaları çok az görülür. Örgüt çalışanlarının yönetime olan güveni ve saygısı azalır. Yönetim ve personelin birbirinden kopuk ve bağımsız çalışması zamanla organizasyonun geleceğini tehdit eder.

Hedefler faaliyetlerin yönünü tayin eder ve başarı ölçütüdür

Stratejik planlama çalışmasının en görünür ve somut aşaması misyon, vizyon ve değerlerle uyumlu hedeflerin belirlenmesidir.

Hedefler belirlenirken SMART yaklaşımı tercih edilmelidir.

SMART hedefler:

SMART, Specific,  Measurable, Accepted, Realistic, Timely kelimelerinin baş harflerinden oluşur.

Spesifik: Hedef kesin ve net tanımlanmalıdır.

Measurable: Hedef ölçülebilir olmalıdır.

Accepted: Hedef muhataplar tarafından kabul edilebilir olmalıdır.

Realistic: Hedef gerçekçi olmalıdır.

Timely: Hedef net bir zaman takviminde erişilir olmalıdır.

Başarılı öykülerin dört ortak özelliği[iii]

Küresel başarıya ulaşmış Lady Gaga, James Dyson, Alex Ferguson’un başarı öyküleri incelendiğinde dört ortak özellik ortaya çıkıyor:

1. Amaçlar basit, istikrarlı ve uzun sürelidir.
2. Rekabet çevresi iyice anlaşılmıştır.
3. Kaynaklar amaç odaklı değerlendirilmiştir.
4. Etkili uygulama yapılmıştır.

Stratejik planlama çalışması

Strateji, rekabete dayanan ekonomik bir ortamda; yeniliği, ilerlemeyi ve işletmenin devamlı olarak çevreye uyumunu veya çevre ile karşılıklı uyuşum içinde olmasını sağlayarak meydana gelen değişiklikleri kontrol altına alan bir yönetim aracıdır[iv].

Stratejik yönetim, işletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirebilmek, ona sürdürülebilir rekabet üstünlüğü ve dolayısı ile ortalama kâr üzerinde getiri sağlayabilmek amacıyla, eldeki üretim kaynaklarının (doğal kaynaklar, insan kaynakları, sermaye, alt yapı, hammadde vb.) etkili ve verimli olarak kullanılması olarak tanımlanabilir[v].

Stratejik planlamanın süresi işletmenin sektörüne ve ortamına göre değişkenlik gösterir. Bu süre, bilişim teknoloji alanında 3-4 yıl, ormancılık alanında 20-30 yıl olabilir. Süreyi, azami tahmin süresi, arzulanan sonuca ulaşılabilecek zaman, sektörün özellikleri gibi faktörler belirler.

Stratejik planda işletmenin güçlü – zayıf yönleri ile fırsatlar ve tehditlerin (SWOT) analizi yapılır. 5, 10, 20 yıllık uzun vadeli planlar bu analizlere göre hazırlanır.

Stratejik planlamalarda şu sorulara cevap aranır:

• Neredeyiz?
• Nereye ulaşmak istiyoruz?
• Hedefe nasıl ulaşabiliriz?
• Başarımızı nasıl takip eder ve değerlendirebiliriz?

Stratejik planların altında taktik ve operasyonel planlar yer almaktadır. Taktik planlar, kısa süreli, muhtemel rakip davranışlarını dikkate alan dinamik planlardır. Stratejik olarak bir tepenin ele geçirilmesi planlanmıştır ama taktik olarak belirli bir zaman için geri çekilme de düşünülebilir[vi].

Stratejik yönetim sürecinin evreleri[vii] :

Stratejik yönetim sürecinde farklı yaklaşımlar olmakla beraber, genel olarak şu evrelerden söz edilebilir:

• Stratejik bilinç oluşturma: Şirket sahiplerinin ve yöneticilerin stratejik düşünme ve planlamaya istekli olmaları gerekir. Stratejik yönetimi önemsemeden yapılacak çalışmalar zaman, enerji ve kaynak israfına yol açar.
• Misyon-vizyon ve değerlerin tespiti (çıkış noktası tespiti): Şirketin misyonu (kuruluş amacı), vizyonu (kendisini gelecekte nasıl görmek istediği), değerleri (faaliyet gösterirken hangi kurallara riayet edeceği) tespit edilir.
• Küresel ve yerel makro ekonomik durum, geleceğe dönük ön görüler ve potansiyel gelişmelerin ön görülmesi.
• Pazar / Müşteri / Rakip / Marka Analizleri: Piyasada şu andaki rakiplerimiz, gelecekte karşılaşabileceğimiz rakipler ve stratejik planlamada emsal alacağım rakiplerle ilgili bilgiler ve analizler.
• Çalışma hayatı analizleri: Çalışma hayatı ile ilgili mevcut ve muhtemel düzenlemeler. Çalışma koşulları nasıl gelişiyor? Değişen istihdam koşulları? Bizim tercihlerimiz ne olmalı?
• Endüstri analizleri: İçinde bulunduğumuz endüstri teknolojisi nasıl değişiyor? Değişimi nasıl izleyecek ve nasıl uyum sağlayacağız?
• Dijital dönüşüm analizleri: Dijital dünya nasıl değişiyor. Değişimi nasıl izleyecek ve nasıl uyum sağlayacağız?
• Kurumsal yapılaşma analizleri: Kurumsallaşma konusunda yeni yaklaşımlar neler? Yasal düzenlemeler veya bağlayıcı piyasa düzenlemeleri var mı? Nasıl uyum sağlayacağız?
• Misyon-vizyon ve değerlerin gözden geçirilmesi: Analizler sonunda çıkış noktasında tespit ettiğimiz misyon, vizyon ve değerlerde değişiklik ihtiyacı var mı? Varsa bu değişiklikler yapılır.
• Başarılı bir planlama için, vizyondan başlayarak stratejik hedefe ulaşan bir ilişki ağı oluşturulur. Bu süreçleri daha anlaşılır kılmak adına, uzay teknolojisi ile uğraşan bir işletme olduğunu varsayalım ve kavramlara örnekler verelim. Bu işletme, niş bir alan olarak uzay teknolojilerine yatırım yapmak üzere “uzayı insan için yaşanabilir kılmak” vizyonu ile kurulmuş olsun.
• Stratejik perspektif: Vizyona ulaşmak için hangi bakış açısına sahip olunmalı? “Uzayı insan için yaşanabilir kılmak” vizyonunu gerçekleştirmek için, “uzaya nasıl çıkılacak?” sorusunun cevabı verilir. Cevap stratejik perspektifi ifade eder. İşletmenin “yeni bir fırlatma teknolojisi ile uzaya çıkmaya” karar verdiğini varsayarak sürece devam edelim.
• Stratejik odak alanı: Stratejik perspektife ulaşmak için odaklanılacak alanlar neler? Örneğimizdeki işletme için odak alanları “yakıt teknolojisi, mekanik, yörünge ve haberleşme” sistemleri üzerinde yoğunlaşmak olduğunu kabul edelim.
• Uzun vadeli SMART hedefler: İdeal görüntü veya istenen son durum tanımlanır. Son adımda ise, işletmenin risk iştahına bağlı olarak stratejik hedefler tanımlanır. Örnek aldığımız işletme için stratejik hedef, “kendi imkânı ile 2023 yılında Ay’a insanlı uzay uçuşu yapmak” olarak tanımlanmış olsun.
• Hedeflere ulaşmak için gerekli yetkinlikler. İşletmelerin, yetenek ve iş fonksiyonlarının da detaylandırması ve stratejik hedeflerle ilişkilendirmesi gerekir. Bu da önem taşıyan başka bir unsurdur. Zira mevcut yetenekler bilinmeden alınan stratejik kararlar, hatalı ve maliyetli sonuçlar doğurur. “Uzayı insan için yaşanabilir kılmak” isteyen bir işletmenin elbette, fırlatma sistemleri, uçuş kontrol, aeoro dinamik gibi alanlarda yeteneklerinin olması gerekir. İşletme, bu yeteneklerin hepsine sahip değilse, bu konularda yeteneği bulunan diğer işletmelerle iş birliği yapmalı ya da söz konusu yeteneklere yatırım yaparak kendini geliştirmelidir. Bu ihtiyacı ölçmeden, yani yetenek açıklarını tespit etmeden koyulan stratejik hedefler, çoğu zaman sağlam bir temele dayanmaz.

Bu aşamadan sonra yetenek ve iş fonksiyonlarının; işletme içerisinde kullanılan süreç, yazılım, veri ve donanımla ilişkilendirilmesine geçilir. Bu yapı kurulduğu anda işletme, stratejik kararlarını sadece yetenek açıklarına göre alma kabiliyetine ulaşmakla kalmaz; aynı zamanda,

söz konusu stratejik kararın hangi sürece, yazılıma, veriye ve donanıma etki ettiğini de görmeye başlar.

• SWOT Analizi
• Gerekli yetkinliklere göre mevcut durum analizi, gelişim ihtiyaçları
• Gelişim planları: Gelişim ihtiyaçlarının hangi aşamada ve nasıl karşılanacağına ilşkin planlama yapılır.

 

Başarının koşulları

Başarıya ulaşmak için dikkat edilmesi gereken üç önemli husus vardır[i]:

Birincisi, oluşturulan ilişki ağının sürekli güncel tutulması gerektiğidir. Aksi takdirde sistem, güncel olmayan veriyle karar üretir ki bu, sistemin teşkil ettiği en büyük risktir. Bu nedenle güncelliği sağlamak amacıyla, bir orkestra sistemine yatırım yapılması gerekir. Diğer önemli husus, oluşturulan sistemin karar alma süreçlerinde kullanılmasıdır. Bu gerçekleştirilmezse oluşturulan sistem, sadece pahalı bir raporlama sistemi olarak kalacaktır.

Son önemli husus ise, sistemin içselleştirilmesi ve uygulanması için zamana ihtiyaç olmasıdır. Özellikle bu sistem kurulduktan sonra, daha önce görülmesi mümkün olmayan yanlış alınmış kararlar da su üstüne çıkacağından, sistemin yanlış işlediği algısına kapılmamak gerek. Bu esnada sistemi karmaşık bulanlar olduğu kadar, eski alışkanlıklarıyla devam etmek isteyenlerin de olacağını öngörmek gerekir. Bu noktada Mimar Sinan’ın eğri minare anekdotunu hatırlamak ve kurumsal mimari yaklaşımını sebatla kullanmaya devam etmek başarıyı getirecektir.

Yönetim, denetim ve kurumsallaşma konularında eğitim veya danışmanlık desteğine ihtiyacınız mı var? Bize ulaşın…

[i] Cook, C.W. ve Hunsaker, P.L. veCoffey, R.E. (1997). Management and organisational behavior, Te McGrew companies. S 7.

[ii] age

[iii] Grant, R.M-Jordan, J. Çev. Gamze Sar (2014). Stratejinin Temelleri. Nobel Yayınları. S 10-11.

[iv] Eren, E. (2000), İşletmelerde Stratejik Yönetim Ve İşletme Politikası, Beta Yayınevi. S 6.

[v] Ülgen, H.ve Mirze, S.K. (2013), İşletmelerde Stratejik Yönetim, Beta Yayınları. S 28.

[vi] Age. S 37.

[vii] Age. S 57-58. HBR Türkiye (23.01.2019) Hangi Karar Daha Doğru?

[i] Age (HBR)